„BEING IN YOU” MICHAŁA STANKIEWICZA – (NIE)OBECNOŚĆ
Co pozostaje po człowieku, kiedy jego życie dobiega końca? Michał Stankiewicz szuka odpowiedzi w „Being in You”, polskim projekcie immersyjnym, którego bohaterką i współtwórczynią jest zmarła w 2024 roku amerykańska wokalistka i geolożka Cat Janice. Wykorzystując technologię rzeczywistości mieszanej, artysta proponuje niecodzienne spotkanie z pamięcią o drugiej osobie.
„Being in You” wymyka się wszystkim tradycyjnym kategoriom filmowym. Łączy dokumentalne świadectwo z performansem, teatrem i możliwościami nowych mediów, a uczestnicząca w nim osoba staje się częścią opowiadanej historii. Nie chodzi jednak o zwykłe przeniesienie publiczności do cyfrowo odtworzonej rzeczywistości. Stankiewicz odwraca zasadę, na której opiera się wiele doświadczeń immersyjnych: zamiast pozwalać nam oglądać świat oczami bohaterki, proponuje, by to ona mogła na chwilę spojrzeć na rzeczywistość za naszym pośrednictwem.
Historia projektu jest nierozerwalnie związana z losami Cat Janice, a właściwie Catherine Janice Ipsan, amerykańskiej wokalistki, autorki piosenek i geolożki. Artystka zajmowała się również działalnością naukową, między innymi badaniem obiegu wody i rozwiązaniami pomagającymi przewidywać powodzie.
W 2022 roku zdiagnozowano u niej mięsaka Ewinga, rzadki i agresywny nowotwór. Mimo leczenia choroba postępowała. Na początku 2024 roku, kiedy Janice znajdowała się już pod opieką hospicyjną, zdecydowała się opublikować utwór „Dance You Outta My Head”. Prawa do swojej muzyki przekazała siedmioletniemu synowi, chcąc zapewnić mu dochody z przyszłych odtworzeń.
Piosenka szybko zdobyła popularność w mediach społecznościowych. Internauci udostępniali ją i zachęcali innych do słuchania, a historia artystki dotarła do odbiorców na całym świecie. W lutym 2024 roku „Dance You Outta My Head” znalazło się na pierwszym miejscu zestawienia TikTok Billboard Top 50. Ostatni utwór Janice stał się jednocześnie jednym z największych sukcesów jej muzycznej kariery.
Nie była to jednak jedyna praca artystyczna, którą rozwijała w ostatnich latach życia. Równolegle współtworzyła z Michałem Stankiewiczem projekt wykorzystujący technologię rzeczywistości mieszanej. Wspólnie pracowali nad jego koncepcją i scenariuszem, prowadzili rozmowy, nagrywali materiały oraz eksperymentowali z formami obecności, jakie mogą powstawać na styku ludzkiego ciała i cyfrowego obrazu.
Ta współpraca ma zasadnicze znaczenie dla sposobu odczytywania „Being in You”. Janice nie jest wyłącznie bohaterką, której biografię zrekonstruowano po śmierci. Uczestniczyła w tworzeniu dzieła, a pozostawione przez nią nagrania, muzyka i osobiste archiwum stały się jego integralną częścią.
Po jej śmierci prace były kontynuowane. Twórcy wykorzystali zarejestrowany wcześniej głos, fotografie, filmy i muzykę, a także trójwymiarowe skany miejsc oraz przedmiotów związanych z jej życiem. Powstała z nich przestrzeń, w której cyfrowe ślady obecności artystki mogą wejść w bezpośrednią relację z uczestnikiem.
W tradycyjnym dokumencie odbiorca poznaje bohatera za pośrednictwem obrazów, słów i sytuacji wybranych przez reżysera. Kino immersyjne idzie o krok dalej, umożliwiając wejście w otoczenie filmowanej osoby, a niekiedy również przyjęcie jej perspektywy. „Being in You” proponuje odwrócenie tej relacji. Stankiewicz określa swoją koncepcję mianem reverse embodiment, czyli odwróconego ucieleśnienia. To nie uczestnik ma przejąć tożsamość Cat, lecz jej cyfrowa obecność zostaje powiązana z jego ciałem, ruchem i zmysłami.
Dzięki technologii mixed reality rzeczywista przestrzeń przenika się z obrazami związanymi z życiem artystki. Można zobaczyć jej dłonie, znaleźć się w odtworzonym cyfrowo pokoju dziecięcym czy studiu muzycznym, a także odwiedzić Topsail Island – miejsce na amerykańskim wybrzeżu szczególnie dla niej ważne. Zainteresowanie oceanem i geologią, które towarzyszyło Janice również poza działalnością muzyczną, znajduje odzwierciedlenie w wizualnym świecie instalacji.
Najważniejsze pozostają jednak proste czynności wykonywane przez uczestnika. Cat zachęca go, by przyjrzał się własnym dłoniom, uśmiechnął się, albo przez chwilę oddychał w jej rytmie. Cyfrowe obrazy reagują na te działania, sprawiając, że ciało osoby żyjącej staje się częścią doświadczenia.
„Jeśli teraz się uśmiechniesz, będę w twoim uśmiechu” – brzmi jedna z myśli przewodnich projektu. Właśnie w tych słowach bije serce tego przedsięwzięcia. Zamiast tworzyć iluzję całkowitego przywrócenia zmarłej osoby, artysta szuka sposobu, by pozostawione przez nią ślady mogły zaistnieć w nowej relacji. Stankiewicz nie próbuje przekonać odbiorcy, że to technologia pokonała śmierć; interesuje go raczej to, czy pamięć może zostać uruchomiona poprzez działanie, które angażuje nie tylko wyobraźnię, lecz również ciało.
Po światowej premierze w konkursie Venice Immersive podczas 83. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji projekt trafił do programu International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA), gdzie w listopadzie powalczy o nagrodę w konkursie IDFA DocLab Competition for Immersive Non-Fiction.
Za produkcję „Being in You” odpowiada Fundacja Betwixt, producentem projektu jest jego reżyser Michał Stankiewicz, a producentką wykonawczą Martyna Nitkowska. Projekt powstał przy współfinansowaniu Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w ramach programu „Rozwój Sektorów Kreatywnych” realizowanego przez Instytut Przemysłów Kreatywnych. Jego realizację wsparł również program stypendialny m.st. Warszawy.