Od 28 czerwca do 4 lipca odbywały się w War­szawie warsz­taty Ex Oriente Film, skierowane do twór­ców fil­mów dokumen­tal­nych z Europy Środkowo-​Wschodniej. Uczest­niczą w nich reżyserzy i producenci, których projekty są na etapie develop­mentu oraz w trak­cie produk­cji, a także ci, którzy poszukują wspar­cia finan­sowego lub planują międzynarodową dys­trybucję. Po raz pierw­szy warsz­taty Ex Oriente odbyły się w 2003 roku w Czechach. Obec­nie są organizowane przez pra­ski Instytut Filmu Dokumen­tal­nego także w innych krajach: Austrii, Słowacji i na Węgrzech. W tym roku jedna z sesji po raz pierw­szy odbyła się w Polsce.

Do każ­dej edycji Ex Oriente organizatorzy wybierają drogą kon­kursu 14 projek­tów fil­mowych, a następ­nie zapraszają do udziału w warsz­tatach reżysera i producenta każ­dego z nich. Spo­tkania gromadzą zatem co roku około 30 uczest­ników oraz kil­kunastu wykładow­ców, tutorów i gości. Każda z sesji składa się z czę­ści teo­retycz­nej oraz prak­tycz­nej i poświęcona jest innemu zagad­nieniu, omawianemu na wspól­nych zajęciach oraz pod­czas indywidual­nych kon­sul­tacji. Pierw­szy etap pracy poświęcony jest omówieniu zgłoszonych scenariuszy, wyznaczeniu obszaru koniecz­nych dal­szych poszukiwań, a także oszacowaniu ryn­kowego poten­cjału projek­tów. Pod­czas spo­tkań drugiej sesji uczest­nicy prezen­tują tutorom poczynione w pracy postępy, kon­sul­tują ewen­tualne zmiany, a także omawiają ogólne aspekty produk­cji fil­mów dokumen­tal­nych, planując jed­nocześnie strategię ryn­kową swojego projektu. Trzecia sesja każ­dej edycji odbywa się pod­czas Międzynarodowego Festiwalu Fil­mów Dokumen­tal­nych w Jih­lavie i poświęcona jest zagad­nieniom mar­ketingu. Uczest­nicy przed­stawiają wów­czas swoje projekty na tar­gach towarzyszących festiwalowi.

W sied­miolet­niej historii warsz­tatów powstało kilka projek­tów wysoko cenionych dziś na rynku europej­skim i wielo­krot­nie nagradzanych. Należą do nich m.in „Królik po ber­liń­sku” Bartka Konopki (nagrodzony w Krakowie Złotym Laj­konikiem, na festiwalu Hot Docs w Toronto i nominowany do Oscara 2010), „Latawce” Beaty Dzianowicz (Nagroda Tygo­dnia Krytyki Fil­mowej w Locarno), a także „Ślepa miłość” Juraja Lehot­skýego (Nagroda Międzynarodowego Stowarzyszenia Kin Artystycz­nych w Cannes).

Pol­skim part­nerem Czechów przy organizacji war­szaw­skiej sesji była firma Eureka Media prowadzona przez Krzysz­tofa Kop­czyń­skiego. Było to drugie spo­tkanie uczest­ników tegorocz­nej edycji Ex Oriente i dotyczyło produk­cji fil­mowej. Wśród zaproszonych 13 tutorów i eks­per­tów znaleźli się m.in.: Marijke Rawie – eks­pert i kon­sul­tant z Holan­dii, Helge Albers – producent z Flying Moon Produc­tion z Nie­miec, Stefan Rűll – radca i eks­pert prawny z Nie­miec, Rada Šešić – eks­pert, kon­sul­tatnt, twórca programów festiwalowych z Holan­dii, Filip Remunda – reżyser i producent z Czech, Jesper Osmund – mon­tażysta z Danii, Leena Pas­sanen – redak­tor z Fin­lan­dii, Adam Gee – redak­tor z Chan­nel 4 z Wiel­kiej Brytanii, Georg Tschurt­schen­thaler – producent wykonaw­czy Gebreuder Beetz Film­produk­tion z Niemiec.

Wykłady i ćwiczenia w więk­szo­ści prowadzono rów­nolegle w dwóch blokach – dla producen­tów i reżyserów. Serię spo­tkań producenc­kich otworzył Stefan Rűll wykładem o praw­nych aspek­tach międzynarodowych koproduk­cji. Kolejne zajęcia tego bloku dotyczyły budżetowania, obej­mowały m.in. zagad­nienia koproduk­cji z nadaw­cami, planowania budżetu koproduk­cji między fir­mami producenc­kimi oraz funk­cjonowania budżetu fil­mowego w odniesieniu do planu finan­sowego. Nie­zwykle istotne jest to, że spo­tkania nie były jedynie teo­retycz­nym wprowadzeniem, lecz przyj­mowały także formę indywidual­nych kon­sul­tacji, na których pracowano nad poszczegól­nymi projek­tami. Dużym zain­teresowaniem cieszył się wykład „Selek­cjoner festiwalowy” wygłoszony dla grupy reżyserów przez Radę Šešić, która mówiła o polityce festiwalowej, roli gustu selek­cjonera w jego działaniach, corocz­nych prze­glądach, programach kon­kur­sowych i pozakon­kur­sowych oraz zmieniających się obszarach zain­teresowań twór­ców programów festiwalowych. Reżyserzy biorący udział w warsz­tatach uczest­niczyli rów­nież w sesji pisem­nej „Jestem moją postacią!”, a także ćwiczeniach z mon­tażu trailerów, poprzedzonych wykładem Jespera Osmunda. Obok głów­nych bloków zajęć rów­nolegle odbywały się indywidualne kon­sul­tacje, na których uczest­nicy prezen­towali tutorom nowe materiały, dys­kutując nad kierun­kiem roz­woju swoich projektów.

W tegorocz­nej edycji Ex Oriente bierze udział 31 stałych uczest­ników z 11 krajów, m.in. Bośni, Chor­wacji, Czech, Łotwy, Nie­miec, Rosji i Rumunii. W tej grupie znalazły się także 3 produk­cje z Pol­ski oraz 2 pol­skie koproduk­cje z Wielką Brytanią i Rosją (organizatorki warsz­tatów, dyrek­tor Andrea Pren­ghyová oraz dyrek­tor programowa Ivana Milošević, w wywiadzie udzielonym Pol­skiemu Instytutowi Sztuki Fil­mowej pod­kreślają fakt, iż co roku aż ¹⁄₃ zakwalifikowanych projek­tów pochodzi z Pol­ski). W tej sesji uczest­niczyła także trzynastoosobowa grupa pol­skich fil­mow­ców dodat­kowo wybrana przez organizatorów tylko na spo­tkania w War­szawie. Uczest­niczyli w nie­których wykładach i ćwiczeniach oraz omawiali na indywidual­nych kon­sul­tacjach zgłoszone wcześniej przez siebie projekty.

Warsz­tatom towarzyszyły wieczorne projek­cje w kinie Rejs, odbyły się m.in premierowy w Pol­sce pokaz „Autumn Gold” Jana Ten­havena, zwycięzcy Festiwalu Hot Docs 2010, oraz pierw­sza otwarta projek­cja „Czeskiego pokoju” Vita Klusáka i Filipa Remundy. Gośćmi tych spo­tkań byli także fil­mowcy uczest­niczący w poprzed­nich latach w Ex Oriente – Anna Wydra i Bar­tek Konopka, którzy po projek­cji “Królika po ber­liń­sku” opowiedzieli o kolej­nych etapah pracy nad fil­mem – od pierw­szych pomysłów kształ­tujących się pod­czas warsz­tatów do tegorocz­nej oscarowej nominacji. Z kolei projek­cję “Lataw­ców” Beaty Dzianowicz poprzedził wstęp antropologa dr. Sławomira Sikory z Uniwer­sytetu War­szaw­skiego, a zakoń­czyło spo­tkanie z reżyserką i producen­tem Krzysz­tofem Kop­czyń­skim. Odbył się także specjalny pokaz jesz­cze jed­nego filmu roz­wijanego pod­czas wcześniej­szej edycji Ex Oriente – „Planety Kir­san” Mag­daleny Pięty. Jest on ostatni z projektu “Rosja – Pol­ska. Nowe Spoj­rzenie”, realizowanego przez Eureka Media i Instytut Adama Mic­kiewicza. Jego bohaterem jest Kir­san Ilyum­żynov, prezydent Republiki Kał­mucji. Ilyum­żynov, który pełni jed­nocześnie funk­cję prezydenta Światowej Federacji Szachowej FIDE, wprowadził grę w szachy jako przed­miot szkolny. Dlatego film jest rów­nież opowie­ścią o naj­młod­szych miesz­kań­cach Kał­mucji, których życie zmieniło się w ogrom­nym stop­niu pod wpływem jego decyzji. Po projek­cji odbyła się dys­kusja z udziałem Mag­daleny Pięty i producenta Krzysz­tofa Kopczyńskiego.

Kolejna sesja tegorocz­nej edycji Ex Oriente odbędzie się w paź­dzier­niku pod­czas Międzynarodowego Festiwalu Fil­mów Dokumen­tal­nych w Jih­lavie. Będzie poświęcona roz­wijaniu strategii mar­ketin­gowych poszczegól­nych projek­tów, które na pit­chingu zostaną zaprezen­towane redak­torom zamawiającym telewizji, dys­trybutorom, reprezen­tan­tom instytucji finan­sujących filmy dokumen­talne oraz publicz­no­ści. Organizatorki warsz­tatów pod­kreślają, że ich głów­nym celem jest wspar­cie inicjatywy młodych twór­ców z Europy Wschod­niej, a przede wszyst­kim przy­zwyczajenie producen­tów do aktyw­no­ści na każ­dym etapie pracy nad dokumen­tem, precyzowania planów, gotowo­ści do podej­mowania decyzji, a także wczesnego opracowania strategii marketingowej.

Nie­stety, spo­tkania tego typu to wciąż rzad­kie zjawisko w pol­skim prze­myśle fil­mowym. Dlatego war­szaw­ska sesja prestiżowych warsz­tatów z pew­no­ścią wzmoc­niła pozycję pol­skiego dokumentu na rynku międzynarodowym. Z kolei odbywające się w języku angiel­skim projek­cje i dys­kusje stworzyły wyjąt­kową okazję do wymiany poglądów w gronie dokumen­talistów europejskich.

War­szaw­ską sesję Ex Oriente Film 2010 zor­ganizowały Instytut Filmu Dokumen­tal­nego w Pradze (www​.dokweb​.net) oraz Eureka Media (www​.eurekamedia​.info), przy współ­pracy Media Desk Pol­ska, Stowarzyszenia Fil­mow­ców Pol­skich oraz Wydziału Etnologii i Antropologii Kul­turowej UW. Projekt współ­finan­sował Pol­ski Instytut Sztuki Fil­mowej.

Wywiad z Andreą Pren­ghyovą i Ivaną Milošević prze­prowadzony przez Martę Sikor­ską znaj­duje się na stronie Pol­skiego Instytutu Sztuki Fil­mowej (www​.pisf​.pl). (17.08.2010)